İrisli parfümler, saygı uyandıran kokuların başında gelir. Bunun nedeni basit: İris, parfümeride kullanılan en değerli hammaddelerden biridir ve çoğu zaman en pahalı çiçek olarak kabul edilir. Peki neden bu kadar kıymetlidir? Çünkü kullanılan kısmı yaprakları değil, rizomlarıdır—yani toprağın altında kalan kök benzeri gövdeleri. Bu rizomların, içlerinden zengin ve narin kokulu bir konkret, yani iris yağı elde edilebilmesi için tam beş yıl boyunca kurutulması gerekir. İşte bu uzun ve zahmetli süreç, irise olağanüstü değerini ve prestijini kazandırır. Francis Kurkdjian’a göre, gül çiçeklerin kraliçesiyse, iris imparatorudur. Hepsi bu. Tarihsel olarak Chanel N°19 (1970) ya da Guerlain’in L’Heure Bleue’u (1912) gibi büyük kadın parfümlerinin merkezinde yer almış; neredeyse aristokrat bir zarafeti ve yaşam tarzını temsil etmiştir. Ancak bugün etkisi bu hafif tozlu klasiklerin çok ötesine geçiyor. Niş parfümerinin giderek daha geniş kitlelere ulaşmaya başladığı bu dönemde, yaratıcılar kendilerine zorlu bir hedef koymuş durumda: irisi daha erişilebilir kılmak.
“İris benim için en mahrem, en sarıp sarmalayan hammaddelerden biri. Bana bir buduarı ya da bir el çantasının içini hatırlatıyor,” diyor Julien Rasquinet, L’Iris en parfumerie (Nez + LMR Cahiers des naturels, 2020) kitabında. Bu yumuşak ve içe dönük bakış açısı şu soruyu da beraberinde getiriyor: Bu kadar narin bir nota, erkeklerin kalbini nasıl fethetti? Çünkü Dior Homme’dan Givenchy Gentleman’a, Creed’in Green Irish Tweed’inden (1985) Prada L’Homme’a (2016) kadar iris, erkeksi zarafetin de güçlü bir imzası hâline geldi. Bu dönüşümün anahtarı, belki de irisin çok katmanlı yapısında yatıyor. Parfümör Sophie Labbé, Botanique olfactive (Éditions Nez, 2025) kitabında şöyle açıklıyor: “Parfümeride kullanılan iris konkreti, biraz havucu andıran köksü bir kokuya sahiptir; menekşe gibi pudralı ve kozmetik bir yönü vardır ama aynı zamanda tereyağımsı, odunsu, hatta deri ve çikolata çağrışımları taşıyan fasetler de barındırır.”
Bu yumuşak ve topraksı koku spektrumu, parfümörlerin kimi zaman pudralı zarafeti, kimi zaman da odunsu yoğunluğu öne çıkarmasına olanak tanır. Dominique Ropion’a göre, irisin erkek parfümlerindeki başarısının sırrı tam olarak bu dengede yatar: “Bu çiçek etrafında inşa edilen büyük erkek parfümlerinin ortak noktası, irisi mutlaka odunsu notalarla birleştirmeleridir.” Yves Saint Laurent’in La Nuit de L’Homme’u ya da Rabanne’ın Invictus’u gibi parfümlerin de arkasındaki isim olan Ropion, bir noktaya özellikle dikkat çekiyor: “Bana göre kaçınılması gereken şey, parfüme vintage bir hava veren aşırı pudralı notalarla eşleştirmek.” Essential Parfums için yarattığı Velvet Iris’te—muhtemelen piyasadaki en iyi fiyat-performans oranına sahip markalardan biri—menekşe, mimoza ve ölmezotu bilinçli olarak dışarıda bırakılmış. Günümüzle uyumlu bu formülün iki ana sırrı var: dip notalarda saffiano derisiyle gelen tensel bir sıcaklık ve üst notalarda modern bir canlılık katan yeşil, enerjik bir açılış.
Bu yeni dalganın tek örneği elbette bu değil. Loewe, “Crafted” koleksiyonunu başlatırken irisi en ilkel hâliyle, yani kök ve toprak yönüyle ele aldı: Iris Root. Kuru, topraksı ve hafif biberli bu kompozisyon, hammaddenin en ham hâlini yansıtıyor. Bunun tam karşı ucunda ise Balenciaga’nın Le Dix’i yer alıyor. Cristóbal Balenciaga’ya saygı duruşu niteliğindeki, on parfümden oluşan yeni haute parfumerie koleksiyonunun temel taşı olan bu koku, markanın 1947’de piyasaya sürülen ilk parfümünü yeniden yorumluyor. Burada pudralı iris, retro bir zarafeti sahiplenirken, ona eşlik eden hafif ferahlık modern bir nefes kazandırıyor. Dünle bugün arasında, yumuşak bir nostaljiyle daha keskin bir modernlik arasında dengede durmanın mümkün olduğunun kanıtı. Klasik, ama keskin.
Klasik yorumu modernleştiren: Le Dix, Balenciaga (2025)
En ulaşılabilir: Velvet Iris, Essential Parfums (2025)
En kremsi: Iris Malikhân, Maison Crivelli (2020)
En ballı: Bois d’Argent Esprit de Parfum, Dior (2025)
En niş: 1979 New Wave, Les Bains Guerbois (2020)
Koku profili: Pudralı, floral.
Ana notalar: Aldehitler, menekşe, iris, tütsü.
Bottega Veneta’ya kendi haute parfumerie koleksiyonunu kazandırdıktan sonra Kering grubu, geçtiğimiz yıl Balenciaga için yepyeni bir parfüm koleksiyonu tanıttı. Bu koleksiyon, özellikle tütsü ve iris notalarına geniş yer ayırıyor. Le Dix—koleksiyonun temel taşı ve 1947 tarihli ilk Balenciaga parfümünün yeniden yorumu—2025’in en şık kokularından biri.
Koku profili: Odunsu, yeşil, floral.
Ana notalar: Pembe biber, iris, galbanum, deri, sandal ağacı, labdanum.
Geçen yıla kadar Essential Parfums koleksiyonunda tek bir eksik vardı: irisli bir parfüm. Haute parfumeriyi özgün kreasyonları erişilebilir fiyatlarla sunarak demokratikleştiren marka, bu açığı Dominique Ropion ile çalışarak kapattı. Sonuç, yeşil ve baharatlı bir açılışla başlayan, ardından yumuşak ama erkeksi bir deri karakterine bürünen bir floral. Kadife gibi.
Koku profili: Floral, deri.
Ana notalar: Pembe biber, kişniş, frenk üzümü, iris, servi, amber, vanilya, deri.
Maison Crivelli son yıllarda Oud Maracujá ve Hibiscus Mahajád gibi ekstraktlarıyla büyük bir çıkış yakalamış olsa da, marka 2018’de “Expériences Olfactives” adlı eau de parfum koleksiyonuyla yola çıktı. Eğer tek bir tanesini seçeceksek, bu olurdu. Hafif baharatlı, az pudralı ve son derece kremsi.
Koku profili: Gurme, floral.
Ana notalar: Bal, iris, tütsü, vanilya, ambergris.
Bois d’Argent, ilk kez 2004’te Hedi Slimane’in Dior Homme sanat direktörlüğü döneminde tasarladığı özel bir koleksiyonun parçasıydı. Cologne Blanche ve Eau Noire ile birlikte sunulan üçlü arasında en büyük başarıyı yakalayan da oydu. Bugün ise daha gurme, daha opulent bir yorumla ve belirgin bir bal fasetiyle geri dönüyor.
Koku profili: Odunsu, aromatik.
Ana notalar: Aldehitler, yeşil ve naneli mentol, iris, sedir, sandal ağacı, amber.
Efsanevi Paris kulübü Bains Douches’tan ilham alan bir koleksiyondan çıkan 1979 New Wave, serin karakteriyle öne çıkıyor. Nane aromatik bir ferahlık, aldehitler ise metalik bir soğukluk katıyor. Topraksı iris, sedir ve sandal ağacı gibi odunsu notalarla birleşerek özgün, manyetik, modern ve maskülen bir parfüm yaratıyor.
BU İÇERİK İLK OLARAK GQ FRANCE WEB SİTESİNDE YAYINLANMIŞTIR.
