Arkanıza yaslanın: Avengers: Endgame'i adeta kıyıda köşede kalmış bir bağımsız yapım gibi gösterecek türden bir eğlence olayıyla vurulmak üzereyiz. Rockstar North tarafından yaratılan açık dünya suç serisinin en yeni halkası olan Grand Theft Auto VI'dan bahsediyoruz; çıkış yaptığı ilk hafta sonunda küçük bir ülkenin toplam ekonomik üretimine denk bir gelir elde etmesi bekleniyor. Bugüne kadar ilk fragmanı, Spotify'da babaların favorisi bu rokerı adeta patlatan Tom Petty'nin “Love is a Long Road” şarkısı eşliğinde YouTube'da 290 milyondan fazla izlendi. Çok yakında Netflix'te “extended look” önizlemesi sunulan tarihteki ilk oyun olacak. Nihayet piyasaya çıkacağı 19 Kasım günü ise toplu hastalık izni alma konusunda kesinlikle bir dünya rekoruna imza atacak.
Sonuçta yeni bir GTA çıktığında herkes kafayı yer. Nedenine dair çok fazla açıklamaya da gerek yok: Hepimiz arabalarla hızla turlayarak, neşeyle eğlendiren vandalizm eylemleri gerçekleştirerek, dağlardan paraşütle atlayarak ve beş yıldızlı aranma seviyelerimizden kaçarak sayısız saat harcadık. Gerçeklikten kaçışın zirvesi bu. Başka hiçbir oyun serisi böylesine eksiksiz bir şekilde hayata geçirilmiş dünyaları keşfetmemize ya da ne zaman istersek onu yapmamıza izin vermiyor. Özellikle de bu durum, zavallı bir tezgahtarı yüzünden vurmak anlamına gelse bile. Kan gölü, bebeğim!
Büyük Britanya doğumlu Rockstar'ın dışarıdan bakan gözü sayesinde bu oyunlar, bırakın oyun dünyasını, görülebilecek en komik Amerikan kültürü ve politikası hicivlerinden bazılarına dönüştü: Modern oyunlar, kontrolden çıkmış ABD tüketim çılgınlığından içi boş Hollywood influencer'larına kadar her şeyi iğnelerken, hepsi ülkenin o coşkulu silah kültürüne de birkaç laf geçirdi. Ancak hiçbir GTA oyunu birbiriyle aynı değil: Bazıları pazar gecesi yayınlanan bir HBO dizisini andıran karanlık ve gerçekçi bir tona sahipken, diğerleri Hollywood'un en büyük suç destanlarına özenen gişe rekortmeni maceralar. Bu nedenle, hangi ana oyunun en iyisi olduğuna dair tartışma evrenin ısı ölümüne kadar sürecek. Kimileri GTA IV'ün o ham ve gerçekçi kasveti uğruna ölmeyi göze alacak. Diğerleri içinse güneşin ısıttığı bir Vice City'de Laura Branigan veya Hall & Oates eşliğinde turlamanın üstü asla örtülemeyecek.
Bu, tüm oyunlarının gerçekten birer başyapıt olduğu o nadir serilerden biri; şüphesiz kişisel favorinizde nostaljinin de payı olacaktır, ancak bu durum gerçekten uyuşturucu bağımlısı ve aynı zamanda seri katil olan favori çocuğunuzu seçmeye çalışmak gibi. (Ve yine de onları sevmeye devam ediyorsunuz.) Yine de şansımızı deneyip kendi seçimlerimizi yaptık.
Her ne kadar sonradan dönüşecekleri devasa seriyle pek az benzerlik taşısalar da her şeyi başlatan oyunlar; orijinal PlayStation'da oynanan, atari tarzında puan toplayarak ilerlediğiniz top-down nişancı oyunlarıydı. Temelde tamamen bir kargaşadan ibarettiler, yine de sonraki GTA oyunlarının ilk tohumlarını burada görmek mümkündü: Devasa şehir manzaralarında arabayla gezmek, sokaklarda insanları vurmak, suç baronları için —tam bir 90'lar sonu modasıyla ankesörlü telefon kulübelerinden erişilen— görevler yapmak ve merdivenleri tırmanmak.
İlk GTA; Liberty City'den San Andreas'a ve Vice City'ye kadar serinin ilerleyen dönemine damga vuracak şehirlerin (ve sonrasında eyaletlerin) ham versiyonlarında geçiyordu; ikincisi ise Rockstar'ın henüz tekrar ziyaret etmediği yakın gelecekteki bir metropolde, Anywhere USA'de geçmekteydi. Bir iki saatlik keyifli bir eğlenceydi. Ama Ah, arkasından nelerin geleceğini bir bilseydik.
Rockstar Games
En alttan bir basamak yukarıdayız ve şimdiden bu oyunlardan herhangi birini böyle “düşük” bir sıraya koymanın kutsal olana saygısızlık gibi hissettirdiği bir noktadayız. GTA III, ana serideki en iyi beşinci Grand Theft Auto oyunu mu yani? Hani şu esasen her şeyi başlatan, açık dünyayı bir sanat formuna dönüştüren ve bu oyunların bugün bile hâlen temelini oluşturan acımasız suçluluk ile sandbox kaossunun şablonunu kuran oyun mu? Sağ olun be beyler. Güzel iş. Claude ağlıyor.
GTA III'ün oyun tarihindeki devrim niteliğindeki statüsü tartışılmaz; Half-Life, The Legend of Zelda: Ocarina of Time ve The Last of Us gibi yapımlarla aynı kulvarda, Liberty City'nin (o dönemde doğrudan bir New York taklidinden ziyade) suç yeraltı dünyasına karanlık, eğlenceli ve yağmurla ıslanmış bir iniş. Oyun, oyuncuları sessiz, tepkisiz bir sosyopatın yerine koyuyor; o dönemin yenilikçi fikri ise mafya için görevler yapmak, sokaklarda yarışmak ve canınız çekerse öylesine eğlencesine insanları bir M16 ile taramaktı. Ha evet, zamanı için inanılmazdı. Ancak şimdi oynadığınızda, genişleyen ve daha organik dünyalarla, geliştirilmiş özelleştirmelerle, rafine edilmiş hiciv anlayışıyla ve sürükleyici hikaye anlatımıyla o muazzam iskeletine tonla et ekleyen 3D döneminin diğer oyunları Vice City ve San Andreas için adeta bir teknoloji demosu gibi hissettiriyor. Geriye dönüp bakıldığında aleyhine olan bir diğer nokta ise Rockstar'ın radyo istasyonları için neredeyse hiç gerçek müzik lisanslamamış olması; The Buggles olmadan da arabadan çatışmaya giremezsiniz ya.
Rockstar Games / IGBD
Tanrım, beni GTA V beklentisinin tam anlamıyla çılgınlık seviyesine ulaştığı, Rockstar'ın nü Los Santos'un Xbox 360 ve PS3 sürümlerini sergileyen fragmanları kitlelere damla damla sunduğu 2013 sonlarına geri götürün: Güney Kaliforniya'yı temel alan; sığ Hollywood yaşam tarzının, materyalist aşırılığın ve erken sosyal medya çağının bitmek bilmeyen utanç vericiliğinin canlı canlı nefes alan bir eleştirisi. Çıkış yapan oyun yeniliklerle dolup taşıyordu; şehri ve kuzey kırsalı, spor arabaları çalmaktan tam teşekküllü banka soygunlarına kadar yapılacak şeylerle, tanışılacak insanlarla ve işlenecek suçlarla doluydu; son görev ise Heat filmindeki nihai soyguna adeta ödev kopyalar gibi bir saygı duruşuydu.
Ayrıca her biri dünyaya benzersiz bir bakış açısı sunan birden fazla karakter olarak oynamanıza izin veren ilk GTA oyunuşuydu. Karakterler; orta yaş krizinin pençesindeki eski bir soyguncu olan Michael, Los Santos'un Compton muadili bölgesinden bir sokak dolandırıcısı olan Franklin ve GTA'nın kendine has kan dökme ve kaosunun psikopat bir tezahürü olan Trevor'dı. Hikaye, onların Los Santos suç yeraltı dünyasındaki rütbeleri tırmanmalarını, giderek daha karmaşık —ve son derece Görevimiz Tehlike esintili— soygunlar gerçekleştirmelerini konu alıyordu. Toplum için birer tehdit olmalarına rağmen bu erkekler oldukça sempatik gösteriliyor. Ancak insan, Michael'ın karısının kanunsuz yaşam tarzını onaylamama cüretini gösterdiği için garip bir şekilde kötü adam ilan edilmesiyle Skyler White tuzağına düşmesi gibi, Rockstar'ın oyunun kadın karakterlerini neden bu kadar sevimsiz yapmak zorunda kaldığını merak ediyor.
Yine de bu üçlü tartışmasız birer video oyunu ikonudur ve şimdiki (ve bir önceki) nesildeki tek oyun olarak kaldığı 13 yıl boyunca biraz bıkkınlık yaratmış olsa bile GTA V'in kendisi tüm zamanların en büyük oyunlarından biridir. GTA Online'ın, füze motorlu o uçan cinayet bisikletleriyle herkesi öldüren 13 yaşındaki çocuklarla dolu tam bir rezilliğe dönüşmemiş olması da işe yarardı elbette. Yine de hepimizin bu oyuna milyarlarca saat gömmüş olmasının bir sebebi var.
Rockstar Games
Esasen Scarface: The Game diyebileceğimiz bu oyunda oyuncu; '80'ler Miami'sinin yerini alan, çöl adalarındakinden bile daha fazla palmiye ağacına sahip, neon ışıklarına batmış Vice City'de, yükselen bir uyuşturucu baronunun yerine geçiyor. Hawai gömlekli oyuncu karakteri Tommy Vercetti'nin en nihayetinde edindiği ev bile temel olarak Tony Montana'nın malikanesinin aynısıdır; hatta oyundaki ana bir çatışma sahnesi, o filmin doruk noktası olan silahlı çatışmasının birebir yansımasıdır. (Komiktir ki Scarface'in ünlü montaj şarkısı “Push It To the Limit”, daha önce GTA III'ün oyun içi radyosunda yer alan az sayıdaki gerçek parçadan biriydi.)
Belki de bu oyun, sinematik nüfuzunu o bol kesim takım elbisesinin kolunda en açık şekilde taşıyan GTA'dır; ancak çoğumuzu nostaljik pençesinde tutmasının ana nedeni bu değil. Pek çok insanın hafızasına kazınan görüntü, üstü açık arabayla Vice City sahilinde süzülürken radyodan “Video Killed the Radio Star”, “Billie Jean” veya V-Rock sadıkları için Twisted Sister'dan “I Wanna Rock” ve Judas Priest'ten “You've Got Another Thing Comin'” şarkılarının bangır bangır yükselmesidir. Bu aynı zamanda Rockstar'ın; selefinin kasvetli havasını 80'lerin popüler kültür temel taşlarına dair göndermelerle dolup taşan, daha renkli ve canlı bir dünyayla değiştirerek iğneleyici mizah ile karikatürize şiddet harmanını tam anlamıyla rafine etmeye başladığı oyundu. MTV kuşağına adanmış şık bir övgüdür. Ve evet, bir elektrikli testereyle bolca toplu katliam yapabileceğiniz muazzam bir sandbox ortamıdır.
Rockstar Games / IGBD
The Sopranos ve The Wire gibi o dönemin yeni gelişen prestijli televizyon dizilerinden bazı ipuçları alan GTA serisinin dördüncü ana oyunu; Yugoslavya Savaşları'nın sinik ve yorgun bir gazisi olan Niko Bellic'e odaklanarak daha gerçekçi ve yere basan bir tonla Xbox 360 ve PlayStation 3'e sıçradı. Niko, Amerikan Rüyası'nın peşinden —artık 2000'ler New York'unun birebir, hareketli bir parodisi olan— Liberty City'ye gelir. İşe, şehrin Brooklyn muadilinde bir taksi durağı işleten ve bowling bağımlısı olan kuzeni için ufak tefek işler yaparak başlar ve siz daha ne olduğunu anlamadan kendisini Jamaikalı uyuşturucu baronları, İrlandalı banka soyguncuları ve mafyayla dirsek temasında bulur.
Oyun, inanılmaz derecede kas yapmış, süper yeni nesil bir GTA III gibiydi. Aynı zamanda kasvetli ve sıklıkla yürek burkan hikayesiyle iki kat daha depresifti; oyuncu bir noktada Niko'nun kuzeninin ölümü ile kız arkadaşının ölümü arasında seçim yapmaya zorlanıyordu. Yine de Rockstar'ın bazen çocukça, çoğunlukla da tam hedeften vuran hicivli mizah anlayışından tamamen yoksun değildi; aptalca sokak ismi şakalarından tutun da Özgürlük Heykeli'nin Hillary Clinton modellik alınarak tasarlanmasına ve elindeki meşalenin bir kahve fincanıyla değiştirilmesine kadar. (Bu hem Amerika'nın Starbucks düşkünlüğüne hem de GTA: San Andreas'ın çıkışının ardından şirketi vuran o devasa "Hot Coffee" gizli seks oyunu skandalına yapılmış bir göndermeydi.) San Andreas'ın getirdiği bazı oynanış yeniliklerinden yoksun olsa da —çılgınca iddialı kapsamından biraz geri adım atılmıştı; artık spor salonunda kas yapamıyordunuz ve araba özelleştirme kaldırılmıştı— diğer yapımların hiçbirinin "sanat" hissiyatına bu kadar yaklaşmadığını savunmak güçtür; zira en büyük filmlerin veya dizilerin karmaşık hikaye anlatımına ve ahlaki muğlaklığına ulaşmaya en çok yaklaşan oyun bu olmuştur.
Rockstar Games
Bugüne kadar San Andreas, Rockstar'ın birden fazla büyük şehri kapsayan devasa bir eyaletin tamamını canlandırmaya çalıştığı tek 3D GTA oyunudur: Her ne kadar köşeli PlayStation 2 dönemi grafikleriyle sunulsa da LA klonu olduğu hemen anlaşılan, 90'lar Los Santos'unun daha küçük bir versiyonunda başlarsınız. Hikaye ilerledikçe, kırsal kesimlerden geçerek Golden Gate Köprüsü'nün kendi versiyonuna sahip bir San Francisco muadili olan San Fierro'nun dik ve tepeli sokaklarına, ardından da tıpkı gerçek hayattaki Vegas gibi ıssızlığın ortasındaki hedonistik bir kumarhane oyun alanı olan Las Venturas'a doğru saat yönünde bir yolculuğa çıkarılırsınız. Haritanın boyutu aslında GTA V'ten daha küçüktür; yine de sunduğu biyom ve simge yapı çeşitliliğiyle hâlen daha geniş bir dünya hissi verir. Los Santos'un Kaliforniya sarılarından, oyunun ilerleyen aşamalarında keşfettiğiniz çöllerin yakıcı hardal ve kahverengi tonlarına kadar her şehir ve kasaba kendi özgün görsel kimliğine sahiptir.
Ve bu sadece işin dünya kısmı. Hikaye, çoğu GTA'da olduğu gibi, annesinin ölümünün ardından Grove Street'teki aile evine geri dönen eski bir çete üyesi olan CJ'i odağına alan sıfırdan zirveye uzanan bir başarı öyküsünü takip ediyor. Acılaşmış ağabeyi Sweet'in yanı sıra çocukluk arkadaşları Big Smoke ve Ryder ile yeniden bir araya gelir; ilk görev grubu, ister Smoke'un akılalacak gibi olmayan devasa hızlı yemek siparişi için arabaya servis restoranına gidiyor, ister ufak tefek suçlar işliyor ya da Los Santos sokaklarında modifiye süspansiyonlu araçlarla (lowrider) yarışıyor olun, bir Rockstar yapımındaki en ilgi çekici karakterlerden bazılarıyla harika bir vakit geçirme imkanı sunar. Sonrasında gelişen olaylar ise Samuel L. Jackson tarafından seslendirilen kötü ruhlu bir polisin liderlik ettiği ve Los Santos polisine kadar uzanan bir komplodur —ki bu gerçekten muazzam bir seslendirme performansıdır. Hainliklerle, intikamla ve nihayetinde Area 69 adındaki çok gizli bir hükümet üssünün çelik bağrına kadar sizi götüren çok daha tuhaf ve çılgınca maceralarla doludur. (Rockstar, hiç değişme.)
2004 yılında devrim niteliğinde hissettiren A sınıfı bir senaryoyla paketlenmiş, yapılacak ve keşfedilecek o kadar çok şey var ki. Lanet olsun ki, video oyunlarının sinematikleştiği günümüz çağında bile hâlen dimdik ayakta duruyor; The Last of Us veya Red Dead 2 kadar zengin ve duygu yüklü olduğunu rahatlıkla savunabilirim. Tüm bunların da ötesinde, tam anlamıyla bir oyunculuk dersi. Bir oturumda jetpack ile etrafta uçup insanları vurabilir, saçınızı kestirebilir, kıyafet dükkanına uğrayabilir ve ardından yaşlanan bir hippie için getir götür işleri yapılan görevlere dalabilirsiniz. Bir diğerinde ise "Free Bird" dinleyerek çift kanatlı bir uçakla turlayabilirsiniz. Tıpkı o şarkı gibi, özgürlüğün zirvesidir. CJ, San Andreas'a döndüğünde "Ah lanet olsun, yine başladık" diye dertlenir. Ama bizim için bunun modası hiçbir zaman geçmez.
BU İÇERİK İLK OLARAK BRITISH GQ WEB SİTESİNDE YAYINLANMIŞTIR.
