Saunanın faydalarını merak ediyorsanız doğru yerdesiniz. Terlemek rahatsız edici olabilir. (Yaz sıcağında açık havada koşudan sonra terden sırılsıklam olmuş tişörtünüzü ve şortunuzu koklamanız yeterli.) Ama aynı zamanda sizin için gerçekten iyi de olabilir. Pek çok kültürde ev saunasında dinlenmek, bolca terlemenin tercih edilen yoludur.
Araştırmalar, saunanın faydalarının cilt sağlığından kalp-damar sağlığına, bağışıklıktan beyin sağlığına kadar uzandığını gösteriyor. Ancak sauna seanslarınızdan en yüksek verimi almak istiyorsanız, vücudunuzun gerçekten fayda görmesi için ne sıklıkla gitmeniz ve içeride ne kadar kalmanız gerektiğini bilmeniz önemlidir.
Saunaların sıcak dünyasına yeni giriyorsanız bilmeniz gereken ilk şey, farklı türlerin olduğudur. En sık duyacağınız üç terim kuru sauna, kızılötesi sauna ve buhar odasıdır. OSF Healthcare’de nörolog olan Dr. Deepak Nair, en bilinen ve bilimsel olarak en çok incelenen sauna türünün kuru sauna olduğunu söylüyor. Finlandiya saunası olarak da bilinen kuru sauna; gaz, odun ya da elektrikli ısıtıcıyla üretilen kuru ısıyı kullanan, genellikle yaklaşık 93°C civarında sıcaklığa ulaşan küçük ve kapalı bir odadır.
Buhar odaları (ya da “ıslak saunalar”) ise farklıdır. Dr. Nair, her ikisinin de ısıtılmış kapalı alanlar olduğunu ve benzer sıcaklıklara ulaşabildiğini, ancak buhar odalarının nemli ısı ürettiğini ve çok daha yüksek neme sahip olduğunu açıklıyor. Adından da anlaşılacağı gibi ısı buhardan gelir. Kuru saunayı yazın Batı Yakası’na, buhar odasını ise yazın Güney eyaletlerine benzetebilirsiniz; ikisi de sıcaktır ama hissi farklıdır.
Kızılötesi saunalar ise biraz daha farklıdır. Bu saunalar, cilde nüfuz eden uzak kızılötesi (FIR) ışık dalgalarını kullanır. Küçük kapalı odalar şeklinde olabildikleri gibi, vücudu odayı ısıtmadan ısıtan kızılötesi battaniyeler de bulunur.
Kuru saunalar Finlandiya, Rusya, Türkiye, İzlanda ve Japonya gibi birçok kültürde yaygın olduğu için bilimsel olarak en çok incelenen türdür. Bununla birlikte aşağıda açıklanan faydalar üç sauna türü için de geçerlidir.
Kardiyolog Dr. Mary Branch, kuru sauna ya da buhar odasında vakit geçirmenin kalp-damar sağlığını desteklediğini söylüyor. Bunun en önemli nedeni kan basıncını düşürmesidir. Bunun iki sebebi vardır: Saunada bulunmak rahatlatıcıdır ve rahatlama tansiyonu düşürür. Ayrıca ısı, damarları genişleterek kan dolaşımını artırır ve bu da tansiyonun düşmesine katkı sağlar.
Uzmanlara göre egzersiz sırasında vücudunuzun kullanabildiği en yüksek oksijen miktarı, sağlık ve dayanıklılığın en önemli göstergelerinden biridir. Bu kapasitenin artması, kelimenin tam anlamıyla yaşam sürenize yıllar ekleyebilir ve sauna ya da buhar odası bunu desteklemenin yollarından biri olabilir. Dr. Nair, saunada bulunmanın egzersiz sırasında ortaya çıkan fizyolojik değişimleri taklit ettiğini belirtiyor.
Yaklaşık 93°C’lik bir odada oturduğunuzda kalp atış hızınızın tıpkı egzersizde olduğu gibi yükseldiğini fark edersiniz. Egzersiz geçici bir stres dönemi yaratır ve ardından toparlanma süreci gelir. Sauna deneyimi de benzer şekilde işler: Stres hormonları artar, ancak çıktıktan sonra vücut bu kısa süreli stresin ardından yeniden dengelenir. Bilimsel çalışmalar, sekiz hafta boyunca haftada üç kez egzersiz sonrasında 15 dakika saunada kalmanın, yalnızca egzersiz yapmaya kıyasla vücudun oksijen kullanma kapasitesini daha fazla artırdığını gösteriyor.
Bu biraz iddialı gelebilir ama mantıklı bir temeli var. Saunanın faydalarından biri artan kan dolaşımıdır. Bu durum penise giden kan akışını da artırabilir ve erektil disfonksiyona yardımcı olabilir. Bu amaçla sauna kullanımı özel olarak incelenmemiş olsa da, iyi kan akışının sağlıklı ereksiyonla ilişkili olduğunu gösteren çok sayıda bilimsel çalışma vardır.
Cilt bakımına yaklaşımınız ne olursa olsun sauna cildinizin daha iyi görünmesine yardımcı olabilir. Dermatolog Dr. Hannah Kopelman, “Sauna ısısı kan akışını artırarak cildi besler ve sağlıklı bir parlaklık verir. Terlemek ayrıca toksinlerin atılmasına, gözeneklerin açılmasına ve aknenin azalmasına katkı sağlayabilir,” diyor.
Kızılötesi saunaların da cilt faydaları vardır. Bu saunalar daha derin dokulara nüfuz eden ısı üretir ve daha yoğun bir detoks etkisi yaratabilir. Araştırmalar ayrıca hiperpigmentasyonu azaltmaya ve kırışıklık görünümünü yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor. Dr. Kopelman, hangi sauna türü kullanılırsa kullanılsın cilt sağlığı açısından faydalı olduğunu vurguluyor.
Tek bir sauna seansı COVID gibi hastalıkları iyileştirmez; ancak düzenli kullanımın bağışıklık sağlığını desteklediği bilimsel olarak gösterilmiştir. Dr. Nair, bunun vücutta kısa süreli stres ve iltihaplanma oluşturarak iyileşme mekanizmasını “eğitmesi” sayesinde gerçekleştiğini söylüyor.
Birçok spor salonunda sauna bulunmasının nedeni vardır. Egzersiz rutininize eklemek performansınızı artırabilir. Bir çalışmada, üç hafta boyunca egzersiz sonrası düzenli sauna kullanan kişilerin, kullanmayanlara göre %32 daha uzun mesafe koşabildiği görülmüştür. Ancak Dr. Branch, yağ yakımı ya da kilo kaybı üzerindeki etkinin minimal olduğunu belirtiyor.
Sauna sonrası kısa süreli bir sersemlik hissi oluşabilir; ancak uzun vadede nörolojik faydalar söz konusudur. Araştırmalar sauna kullanımını daha düşük demans ve Alzheimer riskiyle ilişkilendiriyor. Haftada dört ila yedi kez sauna kullanan erkeklerde riskin %65 daha düşük olduğu bulunmuştur. Bunun nedeni yine artan kan akışıdır; beyin hücrelerine besin taşınır ve zararlı toksinler uzaklaştırılır.
Saunada oturmanın ya da kızılötesi battaniyeye sarılmanın rahatlatıcı etkisi göz ardı edilmemelidir. Uzmanlar, uzun süreli yüksek stresin kalp, beyin, cilt ve sindirim sistemi dâhil tüm vücuda zarar verdiğini vurguluyor.
Saunanın birçok faydası vardır; ancak bir-iki kez gitmek yeterli değildir. Dr. Nair, maksimum sağlık yararı için haftada birkaç kez 15-20 dakika sauna öneriyor. Bunu egzersiz sonuna eklemek yorgun kaslar için iyi bir ödül olabilir; ancak saunayı kullanmak için egzersiz sonrasını beklemek şart değildir.
Daha önce hiç sauna kullanmadıysanız yavaş yavaş başlayın. İlk seferde beş dakika yeterli olabilir, ardından süreyi kademeli olarak artırabilirsiniz. Ayrıca öncesinde ve sonrasında bol su içmek önemlidir. Baş dönmesi hissederseniz hemen çıkıp dinlenmelisiniz.
Hamilelerin sauna kullanmaması gerekir; çünkü vücut sıcaklığındaki artış fetüse zarar verebilir.
Sonuç olarak sauna vücuda iyi gelir. Terleten pek çok şey gibi faydalıdır. Ayrıca Amerikalılar da diğer kültürlerden öğrenip dinlenmeye daha fazla öncelik verebilir. Vücudu ısıtmak, rahatlamanın en sağlıklı yollarından biri olabilir.
BU İÇERİK İLK OLARAK GQ US WEB SİTESİNDE YAYINLANMIŞTIR.
