TikTok'un kortizol konusunda tuhaf bir takıntısı var ve muhtemelen son zamanlarda bunun en yeni versiyonunu akışınızda görmüşsünüzdür. Boğuk vokalli bir pop şarkısı eşliğinde çekilen bir TikTok videosunda, “Karanlıkta duş almayı yeni keşfettim... hayat değiştiriyor,” yazıyor. Başka bir kullanıcı ise dostça bir tavsiyeden çok sağlıklı yaşam ültimatomu gibi duyulan bir ifadeyle, “Tamamen, zifiri karanlıkta duş almalısınız,” diyor.
“Düşük kortizollü duş” ya da “karanlıkta duş alma” şu sıralar oldukça popüler. Akşamları gevşemenin bir yolu olarak uygulanmasının en iyisi olduğu söylenen bu yöntem, loş ışık tercih etmeyi, bazı durumlarda eski usul bir lav lambası kullanmayı ve suyu ayak parmaklarınızı bükecek kadar soğuk açmayı içeriyor. Buradaki fikir şu: Günlük duşunuz kadar basit bir şeyle kortizol seviyelerinizi düşürebilirsiniz. En azından teori böyle.
Bu trendin arkasında oldukça büyük iddialar var. Bir kullanıcı, 30 saniyelik duşların bile “bilinçaltınızı yeniden programlayabileceğini” savunuyor. TikTok'un trendle ilgili kendi özetine göre ise “karanlıkta duş almak stresi azaltabilir, sezgileri açabilir ve ruhsal rehberliğe alan yaratabilir.” Bu da yatmadan önce rahatlatıcı bir duştan çok ayahuasca trip'ine benziyor. Peki tüm bu banyo mistisizminin arasında gerçekten bilimsel bir dayanak var mı?
Octopus Psychology'de psikolog olan Dr. Naomi Murphy'ye göre düşük kortizollü duş fenomeni, büyük ölçüde on yıldan uzun süre önce popülerleşen soğuğa maruz kalma trendinden besleniyor. Wim Hof gibi öne çıkan savunucular, bağışıklık sistemini güçlendirmenin ve stres hormonlarını azaltmanın bir yolu olarak buz gibi göllere dalmayı ve yalnızca iç çamaşırıyla karlı dağlara koşarak çıkmayı öneriyordu. Bu kulağa mantığa aykırı geliyor ama buna birazdan geleceğiz. Karanlıkta duş almak ise biraz daha uygulanabilir çünkü banyonuzda soğuk ısırığı yaşama ihtimaliniz oldukça düşük.
Murphy, düşük kortizollü duşların aslında bir karşılığı olduğunu ancak TikTok'un iddia ettiği ölçüde olmadığını söylüyor. “Soğuk suyun yarattığı şok sempatik sinir sistemini harekete geçirerek bazı stres hormonlarında geçici bir yükselişe neden oluyor,” diyor. Bu, burada elde etmeye çalıştığımız şeyin tam tersi gibi görünüyor. Ancak işe yarayabilecek olan, duş sonrasında ortaya çıkan etki. Bu aşamada kortizol seviyeleri normal düzeylerin oldukça altına inebiliyor ve bu da stres yönetiminde faydalı olabiliyor.
Ancak karanlık bir odada lav lambası eşliğinde duş almak estetik açıdan çekici olabilir, Spotify'daki balina sesleri çalma listenizi de unutmayın, fakat Kambili Health'te görev yapan doktor Dr. Cynthia Odogwu'ya göre kortizoldeki düşüş saatler sonrasına kadar gerçekleşmeyebilir. O zamana kadar siz çoktan uyumuş olabilirsiniz.
Dahası Murphy, kalp rahatsızlığı olanların ve inme riski taşıyan kişilerin soğuk duşlardan tamamen uzak durması gerektiğini söylüyor. Çünkü vücutta yarattığı ani şok ölümcül sonuçlara yol açabilir.
Odogwu'ya göre kortizolü gerçekten düşürmenin en iyi yolu ise sıcak değil, ılık bir duş almak. European Journal of Applied Physiology'de yayımlanan bir araştırmaya dikkat çeken Odogwu, “sıcaklık açısından nötr” kabul edilen 32°C'lik suyla yıkanmanın kandaki kortizol seviyelerini yaklaşık yüzde 34 azalttığını belirtiyor.
Ne yazık ki küvette uzun uzun kalmayı sevenler için sıcak banyo aynı sonucu vermiyor. Odogwu, “Su sıcaklığı 39°C veya üzerine çıktığında, yani bizim sıcak su dediğimiz seviyeye ulaştığında kortizol düzeylerinde artış görmeye başlıyoruz,” diyor. “Bunun nedeni özellikle uzun süre sıcak suda kalmanın vücudun iç sıcaklığını yükseltmesi. Keyifli, ılık bir duş ise bunu yapmıyor.”
Hangi yöntemi seçerseniz seçin, kokulu mumlarınızdan vazgeçmeniz gerekmiyor. Karanlıkta vakit geçirmenin duyusal aşırı yüklenmeyi azaltarak stresi düşürdüğü gösterilmiş durumda. Üstelik karanlıkta duş almak insana biraz mağara adamıymış gibi hissettiriyor, ki bu da her zaman güzel. Odogwu, “Daha fazla araştırmaya ihtiyaç olsa da lavanta gibi kokular kullanmak, rahatlatıcı müzik çalmak ve loş bir ortam oluşturmak stresi azaltmaya yardımcı olabilecek düşük riskli seçenekler,” diyor.
Dolayısıyla karanlıkta duş almanın faydaları aslında fazlasıyla abartılmış olabilir. Yine de stresli bir günün sonunda akşam yıkanma rutininize biraz daha bilinçli yaklaşmak hiç de kötü bir fikir değil.
BU İÇERİK İLK OLARAK BRITISH GQ WEB SİTESİNDE YAYINLANMIŞTIR.
